ڕاگه‌یاندنێک له‌ لایه‌نگرانی "چاکسازی"ی ناوه‌ندی "چاك" ه‌وه‌
 

  

 


ناوه‌ندی چاك که‌ له‌ ساڵی 2002 وه‌ک ڕێکخراوێکی دژه‌ جینۆسایدی گه‌لی کورد دامه‌زرا، هه‌ر له‌ سه‌ره‌تاوه‌ وه‌ک یه‌کێک له‌ چالاکترین ڕێکخراوه‌ کوردییه‌کان ده‌رکه‌وت و بوونی خۆی سه‌لماند و ده‌یان سه‌روه‌ری مه‌زنی تۆمار کرد. به‌م جۆره‌ بوو به‌ ڕێکخراوێکی خۆشه‌ویست و جێی بڕوای جه‌ماوه‌ر و که‌سوکاری قوربانییانی جینۆساید.
به‌داخه‌وه‌ ، له‌ هاوینی ساڵی 2006 ه‌وه‌ ، سه‌ره‌تای کێشه‌کان و ده‌سته‌گه‌ریی جه‌مسه‌ره‌کان به‌ ئاشکرا ده‌رکه‌وتن و دوواتر کێشه‌کان به‌ ئاستێک گه‌شه‌یان کرد ، که چیتر چاك نه‌یده‌توانی به‌ شێوه‌یه‌کی ئاسایی به‌رده‌وامی به‌ کاره‌کانی بدات و نیوه‌ ئیفلیج کرا .
پاش سه‌رنه‌که‌وتنی چه‌ند هه‌وڵێک و له‌پێناوی چاره‌سه‌رێکی بنه‌ڕه‌تی و به‌ڕێکخراوکردنی چاك و ده‌ستگرتن به‌ یه‌کگرتووی چاكه‌وه ‌، له‌ به‌هاری ساڵی 1997 ، بیرۆکه‌ی "پڕۆژه‌ی گه‌شه‌پێدان و چاکسازی" له‌ لایه‌ن جێگری سه‌رپه‌رشتیاره‌وه ،‌ خرایه‌ به‌رده‌ستی ئه‌ندامانی ده‌سته‌ی به‌ڕێوه‌به‌ر و به‌ خۆشحاڵییه‌وه‌ ڕه‌زامه‌ندییان له‌سه‌ر ده‌ربڕی.
هه‌ر پاش ده‌ستبه‌کارکردنی پڕۆژه‌که ‌، که‌ هیوایه‌کی مه‌زنی بۆ چاره‌سه‌رکردنی گرفته‌کانی چاك به‌ ئه‌ندامان به‌خشی و پاش ئه‌وه‌ی که‌ زانرا ئه‌م پڕۆژه‌یه ،‌ به‌ڕاستییه‌ و جیاوازی له‌ نێوان به‌رپرس و ئه‌ندامی ساده‌دا ناکات ، ئاڕاسته‌یه‌کی تاکڕه‌وانه‌ی نابه‌رپرسی خاوه‌ن به‌رژه‌وه‌ندی له‌ به‌رده‌وامبوونی ناڕێکخراوه‌یی و په‌رته‌وازه‌یی و گه‌نده‌ڵی ئیداری ، له‌ دژی پڕۆژه‌ی چاکسازی وه‌ستایه‌وه‌ و دروشمی په‌کخستنی پڕۆژه‌که‌ی کرده‌ ئامانج‌ و سڵی له‌ ژێرپێخستنی ، به‌رنامه‌ و په‌یڕه‌وی ناوخۆ و ناوزڕاندن و فشارخستنه‌ سه‌ر لایه‌نگرانی چاکسازی نه‌کرده‌وه و ‌پلانی خستنه‌ ده‌ره‌وه‌یانی داڕێژا.
‌به‌داخه‌وه‌ له‌ناو ئاراسته‌ی دووه‌می چاكیشدا که‌ زۆرینه‌ی ده‌سته‌ی به‌ڕێوه‌به‌ر و ژماره‌یه‌ک له‌ ئه‌ندامانی دڵسۆزی له‌ خۆ گرتبوو ، له‌ ناو به‌شێکیاندا کاری ده‌سته‌گه‌ری ده‌ستی پێکرد و به‌رژه‌وه‌ندییه‌ تایبه‌تییه‌کان سه‌ریان هه‌ڵدا و پڕۆژه‌ی چاکسازی فه‌رامۆش کرا و هه‌وڵی سازشپێکردنی به‌ ئاشکرای درا. به‌م جۆره‌ ده‌رکه‌وت که‌ هه‌ندێک له‌ لایه‌نگرانی ئه‌و کاته‌ی چاکسازیش، به‌ پێچه‌وانه‌ی پڕۆژه‌ی چاکسازی ، چاکسازییان بۆ قۆناغێکی تایبه‌تی و به‌کارهێنان بۆ ڕزگاربوون له‌ چه‌ند که‌سێکی باڵاده‌ست له‌ناو چاكدا ده‌ویست و دوای ئه‌وه‌ کاریان پێی نه‌بوو. ئیتر له‌ ناو ئه‌و ئاراسته‌یه‌شدا ، هیچ ئومێدێکی ڕاسته‌قینه‌ بۆ چاکسازی نه‌مایه‌وه‌ و داهاتوویه‌کی باشتر له‌ ئاراسته‌ی یه‌که‌می چاك چاوه‌ڕوانیان نه‌بوو.
له‌ نێوان ئه‌م دوو ئاراسته‌یه‌دا ، ئه‌ندامانێکی زۆری بێتاوان که‌ ڕاستییه‌کانیان لێ شارابووه‌وه‌ ، په‌رته‌وازه‌ بوون و یان به‌هۆی کاریگه‌ریی پڕوپاگه‌نده و فشاره‌‌کانه‌وه‌ به‌ ناچاری به‌سه‌ر لایه‌کیاندا ساغ بوونه‌وه ، یان خۆیان له‌ هه‌ردووو ئاراسته‌که‌ دووره‌په‌رێز گرت و دوورکه‌وتنه‌وه‌.
ئێمه‌ وه‌ک لایه‌نگرانی چاکسازی ، ئه‌گه‌رچی له‌گه‌ڵ بۆچوونی هیچکام له‌و دوو ئاراسته‌یه‌ی چاكدا نه‌بووین و نین ، به‌ڵام ڕێزی تایبه‌تمان له‌ تێکۆشانی بێبه‌رانبه‌ری ئه‌ندامانی دڵسۆز و کاره‌کانیان گرتووه‌ و ده‌گرین. بۆیه‌ به‌ مه‌به‌ستی بواردان به به‌رپرسانی‌ هه‌ردوولا بۆ ئه‌وه‌ی به‌ خۆیاندا بچنه‌وه‌ و ئه‌گه‌ر له‌ ڕێگای ئێمه‌شه‌وه‌ چاکسازی په‌سه‌ند ناکه‌ن ، بتوانن به‌ پێی بۆچوون و به‌رنامه‌ی خۆیان چاکسازی له‌ چاكدا بکه‌ن ، تا ئێستا و له‌به‌ر به‌رژه‌وه‌ندیی گشتی ، دان به‌ خۆداگرتن و بێده‌نگی و چاوه‌ڕوانیمان هه‌ڵبژارد‌. مخابن وه‌ک پێشبینیشمان ده‌کرد ، ئاراسته‌ی چاکسازی نه‌گیرایه‌ به‌ر و سوود له‌ تاقیکردنه‌وه تاڵه‌‌کان وه‌رنه‌گیرا و به‌رده‌وامی به‌ شێوازی پێشتر درا. به‌م جۆره‌ ، کاری ناڕێکخراوه‌یی و ژێرپێخستنی په‌یڕه‌و و پڕۆگرام و فه‌رامۆشکردنی بنه‌مای سه‌ربه‌خۆیی و سووکایه‌تیکردن به‌یه‌کتر ، بوون به‌ ڕه‌فتارێکی ئاسایی جێکه‌وتوو له‌ "چاك"دا.
ئه‌مڕۆ ئیتر به‌ داخێکی گرانه‌وه ،‌ بۆ هه‌مووان ده‌رکه‌وتووه‌ که‌ چاك ، نه‌ک هه‌ر نه‌یتوانیوه‌ چاکسازی له‌ خۆیدا بکات و کێشه‌کانی پێشتری چاره‌سه‌ر بکات ، به‌ڵکو به‌ پێچه‌وانه‌وه ‌، تادێت سکانداڵه‌کان زیاتر و کيشه‌کان ئاڵۆزتر و ئه‌ندامان په‌رته‌وازه‌تر و گومانه‌کانیش زیاتر ده‌بن. فشاره‌کان گه‌یشتوونه‌ته‌‌ ئاستێك ، که‌ ئه‌ندامان په‌یتا په‌یتا و به‌رده‌وام ، ده‌ست له‌ کاره‌کانیان بکێشنه‌وه‌ یان دووره‌په‌رێز بووه‌ستن. ته‌نانه‌ت خودی ئه‌ندامانی به‌رپرسی دوێنێ ، که‌ به‌داخه‌وه‌ هه‌ندێکیان به‌ هه‌ر هۆیه‌که‌وه‌ بێت له‌ سه‌ره‌تادا که‌وتبوونه‌ سه‌نگه‌ری دژ به‌ چاکسازییه‌وه‌ ، پاش ئه‌وه‌ی هه‌ندێک له‌ ڕاستییه‌کان له‌ نزیکه‌وه‌ درک پێ ده‌که‌ن ، کاره‌ ناڕێکخراوه‌یی و گه‌نده‌ڵییه مه‌ترسیداره‌‌کانی دوای دابه‌شبوون ده‌درکێنن و ته‌نانه‌ت به‌شێک له‌و باسانه ،‌ له‌ ئامرازه‌کانی ڕاگه‌یاندنیشدا‌ بڵاوکراونه‌ته‌وه‌ و باس له‌ کۆمه‌ڵێک لادان و گه‌نده‌ڵی و وابه‌سته‌یی حزبی و سکانداڵی مه‌زن ده‌که‌ن. ئه‌م هه‌واڵانه‌ چه‌نده‌ ڕاستن یان نا؟ بابه‌تی ئه‌م ڕاگه‌یاندنه‌‌ نییه‌. به‌ڵام کاتێک که‌ بارودۆخی ناوخۆ گه‌یشته‌ ئه‌و ئاسته‌ له‌ بڵاوکردنه‌وه‌ و ڕاگه‌یاندن ، مانایه‌ک و بیانوویه‌ک بۆ بێده‌نگیی زیاتری ئێمه‌ نامێنێته‌وه‌.
ئێمه‌ که‌ باس له‌ گه‌نده‌ڵی و کاری ناڕێکخراوه‌یی ده‌که‌ین ، دڵنیاین له‌وه‌ی که‌ زۆرینه‌ی هه‌ره‌زۆری ئه‌ندامانی هه‌ردوو به‌شی چاك ، خه‌مخۆری پرسه‌ بنه‌ڕه‌تییه‌که‌ن و ڕه‌خنه ‌و بۆچوونه‌کانی ئێمه‌ به‌هیچ جۆرێک ئه‌وان ناگرێته‌وه. ئێمه‌ پێمان وایه‌ چاكیش و ئه‌ندامانی چاكیش ، قوربانیی کار و پلانه‌‌ سه‌ره‌ڕۆ‌کانی چه‌ند تاکه‌که‌سێکن ، که‌ له‌سه‌رووی په‌یڕه‌وی ناوخۆی چاكه‌وه‌ به‌ کرده‌وه‌ کۆنتڕۆڵی چاكیان کردووه ‌، دوور له‌ به‌رنامه‌ی چاكیش ویست و به‌رنامه‌‌ تایبه‌تییه‌کانی خۆیان به‌سه‌ر چاكدا سه‌پاندووه‌.
ئێمه‌ لایه‌نگرانی چاکسازی ، پاش ئه‌م گۆڕانکارییه‌ مه‌ترسیدارانه‌ ، چیتر ئاماده‌ نین بێده‌نگی بنوێنین له‌ ئاستی ئه‌و ناڕه‌واییانه‌ی به‌رانبه‌ر به‌ ناوبانگ و مێژوو و ئامانجه‌کانی چاك کراون و ده‌کرێن. ئیتر کاتی ئه‌وه‌ هاتووه ڕاستیه‌کان وه‌ک خۆیان بخرێنه‌ به‌ر دیدی ئه‌ندامانی کۆمه‌ڵ.
له‌سه‌ر ئه‌م بنه‌مایانه ‌، له‌مڕۆوه‌ ده‌ستپێکردنه‌وه‌ی چالاکیه‌کانمان و کرانه‌وه‌مان به‌ ڕووی ده‌زگاکانی ڕاگه‌یاندن ڕاده‌گه‌یه‌نین و هه‌ڵسه‌نگاندنی خۆشمان ، سه‌باره‌ت به‌ سه‌رجه‌م چالاکی و ڕووداو و کێشه‌کانی ئێستا و ڕابر‌دووی چاك ، ده‌خه‌ینه‌ به‌ر دیدی هاوڵاتییان و بۆچوونی تایبه‌تی خۆمان ، سه‌باره‌ت به‌ شێواز‌ی کاری ڕێکخراوه‌یی کۆمه‌ڵگای مه‌ده‌نی ، ده‌خه‌ینه‌ ڕوو.
ئێمه‌ له‌گه‌ڵ هه‌موو جیاوازییه‌کاندا ، پێمان وایه‌ هه‌ردوو به‌شی چاك ، هه‌ریه‌ک به‌ ئاستێک ، به‌شدارن له‌ دروستکردنی مێژووی چاكدا. بۆیه‌ هه‌میشه‌ ، ده‌ستخۆشیمان له‌ چالاکی و بۆچوون و هه‌ڵوێسته‌ (دروسته‌کانیان) کردووه‌ و ده‌شکه‌ین. ئێمه‌ جگه‌ له‌ چه‌ند تاکه‌که‌سێک ، که‌ هۆکاری سه‌ره‌کیی سه‌رهه‌ڵدانی کێشه‌کان و ده‌سته‌گه‌ری و ناڕێکخراوه‌یی و په‌رته‌وازه‌یی و وابه‌سته‌یی چاك بوونه ‌، سه‌رجه‌م ئه‌ندامانی چاك به‌ هه‌ردوو به‌شه‌که‌یه‌وه و هه‌موو ئه‌وانه‌ی به‌ ناچاری ده‌ستیان له‌ "چاك" هه‌ڵگرت ‌، به‌ هاوڕێ و هاوخه‌باتی ڕێکخراوه‌یی خۆمان ده‌زانین و ڕێزی زۆر له‌ ماندووبوونیان ده‌گرین و ئاماده‌ی هه‌موو هاوکارییه‌کیانین ، له‌ به‌دیهێنانی ئامانجه‌کانی "چاك"دا.
لێره‌وه‌ پێشوازی له‌ هه‌موو ئه‌و ده‌نگه‌ دڵسۆزانه‌ ده‌که‌ین که‌ له‌ ناو چاكه‌وه‌ یان له‌ ده‌ره‌وه‌ی چاكه‌وه‌ ، ده‌یانه‌وێت چاك ببێت به‌ ڕێکخراوێکی به‌ڕاستی سه‌ربه‌خۆ و ڕێکخراو و دوور له‌ هه‌موو جۆره‌ گه‌نده‌ڵییه‌ک و تواناکانی خۆیان ده‌خه‌نه‌ خزمه‌تی.
ئامانجی لایه‌نگرانی چاکسازی ، هه‌ر له‌ سه‌ره‌تاوه‌ بریتی بووه‌ له‌ چاکسازییه‌کی بنه‌ڕه‌تی‌ له‌ چاكدا ، له‌ پێناوی بنیاتنانه‌وه‌ی چاكێکی ڕێکخراوی سه‌ربه‌خۆی پته‌وی یه‌کگرتووی بوێر و خاوه‌ن هه‌ڵوێستی هاوسه‌نگدا. بێگومان ده‌زانین ، به‌دیهێنانی ئه‌م ئامانجه‌ ، له‌ناو چاكێکدا که‌ زیاتر له‌ دوو ساڵه‌ به‌ دوو ئاراسته‌ی نادروستی جیاواز کار ده‌کات ، نزیک به‌ مه‌حاڵه‌ ، به‌ڵام له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا ، ئه‌گه‌ر به‌کرده‌وه ئه‌و ده‌ستپێشخه‌رییه درک پێ‌ بکرایه‌ ، ئیتر مانایه‌ک و پێویستییه‌ک بۆ ئه‌م ڕاگه‌یاندنه‌ نه‌ده‌مایه‌وه‌ و هه‌مووان خۆمان له‌ ئامێزی ئه‌و جۆره‌ چاكه‌ یه‌کگرتووه‌دا ده‌بینییه‌وه‌. بۆیه‌ پێمان وایه‌ هه‌موو که‌سێکی به‌ ویژدان هاوڕامانه‌ له‌وه‌ی ، که‌ ئیتر مافی خۆمانه پاش‌ زیاتر له‌ دوو ساڵ دان به‌ خۆداگرتن و چاوه‌ڕوانی ‌، که‌ دوواتر ئه‌ندامانێکی زۆری تریش ، هه‌مان بۆچوونه‌کانی ئێمه‌یان سه‌لماند و به‌ داخه‌وه‌ له‌ "چاك" کشانه‌وه‌ ، به‌ ناچاری ڕێگاچاره‌ی ڕێکخراوه‌یی خۆمان بگرینه به‌ر. ئێمه‌ له‌ نزیکترین کاتی گونجاودا ، وورده‌کارییه‌کانی چوارچێوه‌ی ڕێکخراوه‌یی خۆمان و هێڵه‌ گشتییه‌کانی به‌رنامه‌ی خۆمان و شێوازی کاری ڕێکخراوه‌یی و بۆچوون و هه‌ڵوێسته‌کانمان ، هه‌نگاو به‌ هه‌نگاو ڕاده‌گه‌یه‌نین.
لایه‌نگرانی "چاکسازی"ی ناوه‌ندی "چاك"
21.11.2009
ئیمایلی کاتی: chak.reform@gmail.com
 

           

 

25/11/2009

 

goran@dengekan.com

 

dengekan@yahoo.com